Ով հայ ժողովուրդ, քո միակ փրկությունը քո միասնական ուժի մեջ է

Չարենց

Աշխարհ`հիւլէական բախումի մը սեմին

am
Ashkharh`hiwleakan bakhowmi me semin_55287

1962ի Քուպայի հրթիռային բախման տագնապէն ի վեր աշխարհ այսքան չէ մօտեցած այսպիսի վտանգաւոր ճակատումի մը, կ'ըսեն քաղաքական մեկնաբանները: Հրթիռներէն առաջ եւ հրթիռներու արագութեամբ կը փոխանակուին փոխադարձ սպառնալիքներ Մոսկուայի եւ Ուաշինկթընի միջեւ. մասնագէտները կը խորհին որ նոյնիսկ եթէ կողմերը փորձեն հակակշռել կացութիւնը` խուսափելու մտօք հիւլէական փախումէ մը` կրնայ պայթում մը յառաջանալ արկածով, որովհետեւ Միջին Արեւելքը այնքան խճողուած է նաւատորմիղներով, օդատորմիղներով եւ ամէն տեսակի գերարդիական զէնքերով, որոնք կ'աւելցնեն հիւլէական պատերազմի մը հաւանականութիւնը

Ռազմական հակամարտութեան մագլցումը ունի կարգ մը լուրջ պատճառներ, որոնցմէ գլխաւորը երկուքն են` Արեւմուտքի կողմէ Ռուսաստանի շրջափակման ռազմավարութիւնը եւ երկրորդ` Սուրիոյ տագնապին հաւանական աւարտը, Ռուսաստանի եւ Իրանի ճիգերով եւ անոնց ոյժերու ներկայութեամբը Սուրիոյ մէջ, անհանգստացնելով Իսրայէլն ու Միացեալ Նահանգները:

1972ին նախագահ Նիքսըն եւ իր պետական քարտուղարըª Քիսինճըր յաջողած էին Չինաստանի սիրաշահիլ իրենց կողմը` աւելի խորացնելով խրամատը համայնավար երկու դաշնակիցներու միջեւ` Ռուսաստանի եւ Չինաստանի: Քաղաքական այդ զարգացումը մեկուսացուց Սովետական Միութիւնը արտաքնապէս, որ իր կարգին սատարեց անոր ներքին քայքայումին արագացման, ի վերջոյ իրականացնելով անոր փլուզումը:

Արեւմուտքը գոհացած էր որ առանց փամփուշտ մը պարպելու` տապալուած էր համայնավար կայսրութիւնը:

Այդ հանգրուանին նախագահ Ռեկըն եւ Անգլիոյ Մարկարէթ Թհեչըրը փաստօրէն խաբեցին Կորպաչեւը որ ՆԱԹՕի ոյժերը պիտի չմօտենան ռուսական սահմաններուն եւ պիտի չշրջապատեն Ռուսաստանը: Սակայն փաստօրէն ըրին հակառակը` այն նպատակով որ իբրեւ գերտէրութիւն չվերականգնի Ռուսաստանը:

Սակայն, սեղմուող օղակը եւ գոյութենական վտանգը զգաստացուցին նախագահ Փութինը` վերազինուելու աւելի արագ քան Արեւմուտքը կ'ակընկալէր, հակառակ բնական եւ դիտումնաւոր տնտեսական խնդիրներուն:

ՙՆիւ Եորքըր՚ հանդէսի քաղաքական աշխատակից Տմիթրի Օրլով կը գրէ. ՙ2018ի Մարտ 1ին Փութին հրապարակեց Ռուսաստանի արտադրած նոր զինատեսակները, որոնց դիմաց Ամերիկա անպաշտպան պիտի մնայ երկար ատեն. նախապէս ծրագրուած էր շրջապատել Ռուսաստանը ռազմախարիսխներով եւ ապա հարուածել զայն կանխակալ հարուածով` քանդելով Ռուսաստանի կարողականութիւնը հակադարձելու, եւ հետեւաբար, զայն մատնելու անձնատուութեան: Այդ ծրագիրը այսօր համոզիչ կերպով ձախողած է, եւ ոեւէ յարձակում Ամերիկայի եւ ՆԱԹՕի ոյժերուն կողմէ համապատասխան է ինքնասպանութեան. նոյնիսկ` սահմանափակ յարձակում մը: Այս պայմաններուն տակ որքանո՞վ հաւանական է պատերազմը՚:

Այս զարգացումով Ռուսաստան կ'ակնկալէր եւ կը հրաւիրէր Ամերիկան վերստին համաձայնելու ռազմագիտական զէնքերու սահմանափակումի դաշինքին շուրջ, որուն պայմանաժամը կ'աւարտի 2021 թուականին: Սակայն, Ամերիկա այս զարգացումը նկատեց սպառնալիք եւ նախագահ Թրամփ յայտարարեց թէ ան ՙշատ գէշ՚ (bad deal) համաձայնութիւն մըն է, ինչպէս ան որակած էր նախագահ Օպամայի յաջողցուցած դաշնագիրը` Իրանի հիւլէական զէնքերու արգիլման շուրջ: Եւ Ուաշինկթըն որոշեց սաստկացնել զինարշաւը:

Անշուշտ այդ որոշման մէջ որքան կայ ապահովութեան մտահոգութիւնը, նոյնքան ալ ընդգրկուած է նախագահ Այզընհաուրտի ատենի զգաստացումը` Ամերիկան կալանաւորը չդարձնելու ռազմական ճարտարարուեստին (military industrial complex): Ամերիկեան ճարտարարուեստին ողնասիւնը կը հանդիսանան զէնքի վաճառականներն ու զէնք արտադրողները:

Ներկայ ճակատումին երկրորդ պատճառը այն էր որ Ամերիկա Սուրիոյ ռազմադաշտէն դուրս մնացած էր եւ խաղաղութեան հաստատման պարագային նախագահ Ասատ պիտի շարունակէր մնալ իր պաշտօնին վրայ. Ռուսաստան իր ռազմական ոյժը պիտի զօրացնէր Միջերկրականի ափին եւ Իրան իր կայքը պիտի ունենար սուրիական հողին վրայ, իր զինակից Հըզպալլայի միջոցաւ սպառնալով Իսրայէլի:

Ժամանակին Իրաք եւ Լիպիա տնտեսապէս բարօր երկիրներ էին որոնք իրենց արտաքին քաղաքականութեան մէջ դիրքաւորուած էին պաղեստինցիներու կողքին: Այսօր, քար ու քանդ եղած այդ երկիրները կը շարունակեն տապլտկիլ արիւնահեղութեան մէջ եւ երկար ատեն պիտի չկարենան անգամ արտաքին քաղաքականութիւն մշակել կամ գործադրել: Ուաշինկթընի նպատակն էր – եւ` է – Իրանը եւս այդ վիճակին մատնել` Սուրիան քանդելէ վերջ:

Սուրիական պետութիւնը իր հակակշիռը հաստատելէ ետք Հալէպի մէջ, վերջերս յաջողած էր նաեւ Դամասկոսը երաշխաւորել Արեւելեան Ղութայէն արձակուած հրթիռներու դէմ:

Վերջերս Հալէպի հայերը սկսած էին իրենց դուրսի բարեկամներուն եւ ազգականներու հեռաձայնել` աւետելու համար որ պետութիւնը արդէն օրական 12 ժամէն մինչեւ 18 ժամ ելեկտրականութիւն կը հայթայթէր: Կուտակուող ամպերուն դիմաց կ'երեւի երկար պիտի չտեւէ մեր հայրենակիցներուն ուրախութիւնը:

Ատենին նախագահ Օպամա սպառնացած էր ռմբակոծել Սուրիան, եթէ անոր իշխանութիւնները քիմիական զէնքեր գործածէին: Որպէսզի Օպաման կատարուած իրողութեան առջեւ դնեն` Սուրիոյ թշնամիները, Թուրքիոյ միջոցաւ քիմիական զէնք մտցուցին ռազմադաշտի մէջ: Սակայն նախագահ Օպամա չխաբուեցաւ: Յետոյ, միջազգային հսկողութեան ներքեւ Սուրիոյ բոլոր քիմիական զէնքերը գրաւուեցան ու հեռացուեցան երկրէն:

Սակայն, քանի այդ զէնքերուն գործածութիւնը զօրաւոր հակազդեցութիւն կը ստեղծէ հանրային կարծիքի մօտ, միշտ կարելի է կրկնել թրքական օրինակը: Այս անգամ ալ ըմբոստներու համակիր ՙՍպիտակ սաղաւարտաւոր՚ներ հրապարակ նետած են քիմիական զէնքի պատմութիւնը, պատրուակ ստեղծելու ռազմական ճակատումին:

Նախ Սուրիա եւ Ռուսաստան դրժեցին քիմիական զէնքի պատմութիւնը: Սակայն, նոյնիսկ եթէ իսկապէս քիմիական զէնք գտնուած է Տումայի մէջ, Արեւմուտքը համբերութիւն չունի սպասելու թէ ո՞ր կողմն է այդ զէնքին տէրը: ՄԱԿը պատրաստ է մասնագէտներ ղրկելու Սուրիա ստուգելու համար որ իսկապէ՞ս քիմիական զէնք գոյութիւն ունի. եւ եթէ գոյութիւն ունի` ո՞վ է յանցաւոր կողմը: Սակայն, Ֆրանսայի նախագահը` Էմմանուէլ Մաքրոն եւ Անգլիոյ վարչապետ Թերիզա Մէյ արդէն ՙհաստատած՚ են քիմիական զէնքի գոյութիւնը եւ պատրաստ են ռազմական օդանաւերը ղրկելու դէպի Սուրիա:

Այս արտորանքը բաժանումներ ստեղծած է Արեւմուտքի դաշնակիցներուն միջեւ: Գերմանիոյ վարչապետը` Անկելա Մերքել բացայայտօրէն դիրքաւորուած է չմասնակցելու ոեւէ ռազմական գործողութեան: Նախապէս, Աւստրիա, Յունաստան, Թուրքիա եւ Կիպրոս մերժած էին ռուս դիւանագէտները արտաքսել:

Նախագահ Թրամփ, կ'երեւի անտեղեակ կացութեան լրջութեան, պատգամներ արձակած է ըսելով - ՙՌուսաստան ըսեր է որ պիտի հարուածէ բոլոր այն հրթիռները որոնք պիտի արձակուին Սուրիոյ վրայ: Ուրեմն, պատրաստ եղիր Ռուսաստան, որովհետեւ հրթիռները պիտի գան, եւ թէ ամենէն նոր եւ ամենէն խելացի տեսակի հրթիռներ՚:

Մայք Փամփէոյ, իբրեւ պետական քարտուղար իր պաշտօնառութեան լսումներուն առիթով յայտարարեց թէ արդէն ամերիկեան հրթիռները բազմաթիւ ռուս զինուորներ սպաննած են Սուրիոյ մէջ: Մենք այդ քաղաքականութիւնը պիտի շարունակենք, մինչեւ խելքի գայ Փութինը՚ ամբողջացուցած է իր խօսքը Պր. Փամփէոյ:

Արդէն Փոմփէոյի եւ Ճան Պոլթինի պաշտօնավարութիւնը Թրամփի վարչակազմին մէջ ազդանշաններ էին աշխարհը տակնուվրայ ընելու:

Ռուսիոյ դեսպանը Լիբանանի մէջ, Ալեքսանտր Զասիփքին յայտարարած է որ ՙՌուսաստան կը վերապահէ իրաւունքը հարուածելու ոչ միայն արձակուած հրթիռները, այլ նաեւ անոնց արձակման խարիսխները, եթէ Ամերիկա յարձակի Սուրիոյ վրայ՚:

Ըստ աւստրիացի վերլուծաբան Փրոֆ. Կերհարտ Մանկոթի, Մոսկուա չի կրնար իր սպառնալիքը գործադրել: ՙԵղածը` պլէֆ մըն է՚ կ'ըսէ ան:

Թուրքիոյ նախագահը` Էրտողան որ քանի մը օր առաջ կը համբուրւէր Փութինի հետ, յայտարարած է որ եթէ Ամերիկա որոշէ յարձակիլ` Թուրքիա պատրաստ է սատարելու հրթիռներու եւ օդանաւերու արագման:

Սակայն, ռուսական սպառնալիքէն ետք նախագահ Թրամփ իր ռազմաշունչ շեշտը մեղմացուցած է եւ հրթիռներու ՙանիջական արձակումը՚ վերածած է անորոշ ժամանակի:

Միւս կողմէ կ'ըսուի թէ Ուաշինկթընի եւ Մոսկուայի միջեւ գոյութիւն ունեցող թէժ գիծը կը գործէ աշխոյժօրէն եւ խօսակցութիւններ կան բանակցութեան սեղանին վերադառնալու:

Եթէ բանակցութիւնները իրապէս սկսին` կրնայ պատահիլ որ աշխարհին խնայուած կ'ըլլայ հիւլէական բախում մը: Սակայն Ամերիկայի եւ իր դաշնակիցներուն համար մարսելի պիտի չըլլայ Սուրիոյ խաղաղեցումը բացառաբար Ռուսաստանի եւ Իրանի զօրացումով եւ Թուրքիոյ կնքահայրութեամբ:

Պատերազմի վտանգը կրկին պիտի վերադառնայ դէպի այդ աշխարհամասը, հաւանաբար` այլ կերպարանքով:

 Խմբագրական Պայքար շաբաթաթերթի,դրոշակակիր պաշտոնաթերթ Ռամկավար Ազատական կուսակցության

Լրահոս

Օրվա թեմաները

Ամենաընթերցվածը

Նմանատիպ նորություններ