Քո ցավը` Հայրենի'ք, Կրակե շապիկ է. Հագնում եմ` վառում է, Հանում եմ` մեռնում եմ...

ՎԱՐԴԳԵՍ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

Գաղթականութիւնը համաշխարհային աղէտ

am
Gaght`akanowt`iwne hamashkharhayin aghet_76607

Այսօրուան լրատուամիջոցներուն մէջ, եւ յատկապէս` հեռուստացոյցի վրայ երբ կը տրուին լուրեր ու պատկերներ գաղթականներու մասին, ամէն հայու արեան մէջ բան մը կը խլրտի. չէ՞ որ գաղթականութիւնը մեր ալ կեանքը եղած է, մեր անցեալը, մեր կենսագրութիւնը` միշտ զանգուածներով, խլուած հայրենի հողէն, օտար երկիրներու դարպասներուն առջեւ նուաստացած, ողորմութեան կարօտ, վերապրելու մթնցող յոյսով վիրաւոր:

Մեր Կրունկը սաւառնած է ու կը սաւառնի բոլոր երկինքներուն վրայ. ղարիպութիւնը եղած է մեր ճակատագիրը եւ ամբողջ գրականութիւն մը ունինք մեր գաղթականութեան մասին` Մելքոն Կիւրճեանէն (Հրանդ) մինչեւ Գուրգէն Մահարի եւ անկէ անդին: Ու նաեւ` պատմագրութեան ամբողջ ճիւղ մը` հայ գաղթականութեան պատմութիւն, որուն սատարած են սփիւռքէն Արշակ Ալպօյաճեան եւ հայրենիքէն Աշոտ Աբրահամեան եւ ուրիշներ:

Արդի ժամանակներու քաղաքականութիւնը մեր ժողովուրդը սփռեց իր հայրենի հողէն դէպի Միջին Արեւելքի երկիրներ: Յաջորդ ալիքը` կրկնագաղթն էր Միջին Արեւելքէն դէպի Եւրոպաներ, Ամերիկաներ, Աւստրալիաներ, տեղ բանալու համար գաղթականական նոր հոսանքներու, Պաքուէն ու Սումկայիթէն Հայաստան եւ Հայաստանէն` Մոսկուա ու Կլենտէյլ:

Հայաստանի մէջ գաղթականները կը բնորոշուին իբրեւ փախստականներ, կարծէք թէ բանտէն փախած յանցապարտներ ըլլային: Փախստականը կամովին փախուստ տուողն է, իսկ գաղթականը` ուրիշին պարտադրանքով իր բնակավայրը լքողն է:

Այսօրուան գաղթականները, խորտակուած նաւերու յոյսին յանձնուած, Եւրոպայի դարպասներու առջեւ ցանցալարերով արգելափակուած կամ Ամերիկայի հարաւային սահմանին վրայ վանդակներու մէջ արգելափակուած, մեզի կը վերադարձնեն մեր հայրերուն, մեր նախնիներուն եւ մեր անմիջական ընտանիքներուն կիզող պատմութիւնները:

Ի՞նչ կ'ընենք մենք անոնց համար` ոչի՛նչ: Հետեւաբար պէտք չէ զարմանանք որ անցեալին ուրիշներն ալ մեզի գութը կաթիլ-կաթիլ բաշխած ըլլան:

Գաղթականութիւնը այսօր համաշխարհային երեւոյթ մըն է, մարդկային հսկայ աղէտ մը եւ այդ պատճառաւ ալ Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութիւնը յատուկ օր մը յատկացուցած է խորհելու եւ գործելու համար գաղթականութեան մասին եւ անոր վրայ: Այդ թուականը Յունիս 20-ն է. ՄԱԿի տուեալ-ներով այսօր աշխարհի վրայ թափառական կը մնան 68.5միլիոն մարդկային էակներ: Ոմանք գութի սահմաններուն վրայ, ուրիշներ` արհամարանքի եւ դեռ աւելի ուրիշներ` ենթակայ քաղաքական սադրանքներու:

Գաղթականներէն ոմանք հիւրընկալուած են կարգ մը երկիրներէ ներս: Ուրիշներ կը սպասեն իրենց ճակատագրի տնօրինումին: Ուրիշներ տեղահան ըրած են զիրենք եւ տարբեր ուրիշներ պիտի սահմանեն իրենց ճակատագիրը:

Տուեալները ցոյց կու տան թէ աշխարհի վրայ ամէն երկու երկվայրկեանի մէջ, անձ մը տեղահան կ'ըլլայ իր բնակավայրէն: Ամէն օր 44,000 մարդկային էակներ բռնօրէն կը հեռացուին իրենց բնակավայրէն: Բախտաւորներու կողքին կան նաեւ անբախտներ. օրինակ` 10 միլիոն պետութիւն չունեցող (stateless) զանգուած մը կը թափառի երկրագունդին վրայ: Չէ՞ որ այդ ալ եղած է հայոց ճակատագիրը. երբ երկիրներ մերժած են հայոց քաղաքացիութիւն տալ, շատ մը հայեր իրենց պատկանելիութիւնը սահմանած են Նանսէնեան անցագիրներով:

Գաղթականութեան այս ողբալի երեւոյթը քիչ անգամ հետեւանքն է բնական աղէտներու – երկրաշարժ, հրաբուխ, ցունամի եւայլն: Առաւելաբար ան հետեւանքն է քաղաքական արարքներու եւ կարգ մը երկիրներու որդեգրած քաղաքականութեան: Արեւմուտքի համար ատիկա ունի մարդկային պումըրանկի երեւոյթը: Պետութիւններ կ'երթան ու կը քանդեն օճախները հեռաւոր երկիրներու, տեղահան ընելով բնիկ զանգուածը եւ յետոյ բարերարութիւն կը խաղան անոնց գլխուն:

Երէկ Վիեթնամը, Քորէան եւ Պաղեստինն էին. այսօր Իրաքը, Սուրիան, Լիպիան եւ Եմէնը:

Հարաւային Ամերիկայի գաղթականները որոնք կը խճողեն Միացեալ Նահանգներու դարպասները, այդ ճակատագրին մատնուած են Ուաշինկթընի վարած քաղաքականութեան հետեւանքով: Անցեալին` պարզապէս զինուորական բռնատէրեր կը հաստատէին Չիլիէն Արժանթին, Պրազիլէն Ուրուկուէյ` ենթակայութեան մէջ պահելու այդ երկիրները: Այսօր աւելի նուրբ խաղեր կան Հարաւային Ամերիկայի մէջ, ուր ՙանհնազանդ՚ նկատուած իշխանաւորներու երկիրները կը քայքայուին տնտեսապէս, պատժամիջոցներով եւ ապա հրապարակ կու գան ժողովրդավարութիւն ՙվաճառող՚ փերեզակներ, ապակայունացնելու կամ տապալելու համար տուեալ իշխանաւորը: Այդ պատճառով ալ քարիւղի մէջ լողացող Վենեզուելան վարելանիւթ չ'ունենար, հարուստ բերքի երկիր Նիքարակուան սովի կը մատնուի, Պոլիվիայի մէջ հողատէրերը կ'ըմբոստանան եւ այդ ապակայունացած երկիրներու գաղթականները ափը կ'առնեն Միացեալ Նահանգներու` վտանգներու, մահուան եւ անարգանքի գինով:

Սուրիա, Իրաք, Լիպիա կայուն երկիրներ էին եւ տնտեսական զարգացման հարուստ հեռանկարներով: Մանաւանդ Լիպիա, իր սահմանափակ բնակչութեամբ եւ հարուստ քարիւղի պաշարներով Միջին Արեւելքի միակ հաւասարապետութիւնն էր (egalitarian), եթէ նկատի չունենանք իշխանաւորին` Քատտաֆիի տարօրինականութիւնները:

Այսօր Արեւմուտքի կողմէ սարքուած ՙարաբական գարունը՚ Եւրոպայի եւ Ամերիկայի հզօր զէնքերով քար ու քանդ ըրաւ երկիրը, ուր ահաբեկիչներ, աւազակախումբեր կը բզկտեն այդ երկիրը, բնակչութեան մէկ մասը քշելով ծովափ յանձնուելու խորտակուած նաւերու բախտին: Եւ այս կը դառնայ Եւրոպայի համար գաղթականական հսկայ խնդիր: Լիպիայի ողբերգութիւնը պարգեւն է Հիլըրի Քլինթընի, որուն մէկ գաղտնազերծուած նամակը կþըսէ. ՙքանդենք Սուրիան՝ իսրայէլի համար՚: Ահա քաղաքականութեան էութիւնը:

Նոյնն է պարագան Իրաքի ուր մէկ միլիոն անզէն քաղաքացիներ սպաննուեցան նախագահ Պուշի եւ իր փոխ-նախագահ Չէյնիի քաղաքականութեան հետեւանքով:

Սուրիայէն փախուստ տուած են 5.6 միլիոն գաղթականներ եւ գոյացած են 6.6 միլիոն ներքին գաղթականներ: Սուրիա կայուն երկիր մըն էր եւ քիչեր կը մտածէին թողուլ երկիրը եւ երթալ Եւրոպայի մայթերուն վրայ տուայտիլ:

Սուրիոյ գաղթականներուն բեռը կը բաժնեն Լիբանանն ու Յորդանանը, իսկ Թուրքիա գաղթականներու ճակատագրով առեւտուր կ'ընէ Եւրոպայի հետ: Առաջին հերթին Թուրքիա այն երկիրներէն էր որ ահաբեկիչներ ղրկեց Սուրիա` սատարելու համար Ամերիկայի եւ Իսրայէլի քաղաքականութեան: Ու երբ սուրիացի գաղթականներ իր սահմանէն ներս թափուեցան` սկսաւ սպառնալ Եւրոպայի եւ իր դուռները բանալով ողողեց Եւրոպան որպէսզի հաշուի նստի Անքարայի հետ: Չի բաւեր որ Սուրիան քանդելու արիւնոտ ոճիրին մասնակիցն էր Թուրքիան` յանկարծ դարձած է բարեգութ երկիր` ընդունելու եւ տեղաւորելու համար սուրիացի գաղթականները իր հողին վրայ` Եւրոպայի հաշուոյն:

Արդարեւ, Եւրոպա միլիարներ կը տրամադրէ Անքարային որ յանկարծ իր ցամաքամասը չողողէ սուրիացի գաղթականներով: Թուրքիա թէ ոճրագործ եւ թէ` գութի վաճառական:

Այսօր գաղթականներու խնդիրը ոչ միայն մարդասիրական հարց է Եւրոպայի համար այլ` քաղաքական լուրջ խնդիր: Արդարեւ, տարիներու բանակցութիւններէն վերջ Եւրոպական Միութիւնը յաջողած էր Միութեան բաղկացուցիչ 28 երկիրներուն միջեւ սահմանները բանալ ազատ երթեւեկութեան համար: Ներկայիս վտանգուած է բաց սահմաններու քաղաքականութիւնը, որովհետեւ կարգ մը երկիրներ կը մերժեն ընդունիլ գաղթականները` ինչպէս Հունգարիա եւ Լեհաստան, իսկ ուրիշ երկիրներ` յատկապէս Գերմանիա կ'ուզեն հիւրընկալել այդ գաղթականները:

Գաղթականներու հարցով քիչ մնաց որ փուլ գար Անկելա Մերքելի վարչակազմը Գերմանիոյ մէջ: Անդին Անգլիոյ Brexit-ը արդիւնքն էր գաղթականական հոսանքին դէմ պաշտպանուելու փորձին:

Վիքթոր Օրպան Հունգարիոյ վարչապետը, որ ֆաշիստական ձգտումներ ունի – որ ի դէպ ոճրագործ Սաֆարովը յանձնեց Ատրպէյճանին – կտրուկ կերպով դէմ է գաղթականներ ընդունելու: Ծայրայեղական ազգայնական Մարին Լըփէնը, քիչ կը մնար որ յաջողէր Ֆրանսայի նախագահական վերջին ընտրութեան, իր հակա-գաղթականական քաղաքականութեան վայելած ժողովրդականութեամբ. երբ մէկ երկիր ընդունի գաղթականները եւ ուրիշ մը մերժէ` ինչպէ՞ս կարելի պիտի ըլլայ պահպանել Շենկէնի սկզբունքը` սահմանները բաց պահելու Եւրոպայի մէջ:

Ինչպէս կը տեսնուի, Եւրոպան քանդելով ուրիշ երկիրները ոչ միայն աղէտ բերաւ այդ ժողովուրդներուն, այլ անլուծելի քաղաքական հարցեր ստեղծեց ինքն իրեն համար:

Երբ միլիոնաւոր գաղթականներուն բեռը ունի իր խիղճին եւ զոհուածներու արիւնը` իր ձեռքերուն վրայ, Եւրոպան բնական է որ լուռ պիտի մնայ այլ երկիրներու բռնագաղթին դիմաց: Այսօր Միանմարի մէջ ռահինճաներու ցեղասպանութիւն կը կատարուի աշխարհի աչքին առջեւ, եւ սակայն Եւրոպան այդ երկրի նախագահին` Անկ Սան Սու Շիի նոպելեան մրցանակ տալով զբաղած է: Աշխարհ հանդիսատեսի միեւնոյն լռութիւնը պահեց երբ Սրի Լանքա ճզմեց թամիլներու ըմբոստութիւնը 2009ին 100,000 քաղաքացիներ սպաննելով եւ ուրիշ հազարներ գաղթական դարձնելով:

Դիտելով գաղթականներու ողբերգութիւնը կարելի է մէկ եզրակացութեան յանգիլ – որ մարդկութիւնը հիւանդ է. որովհետեւ չի բաւականանար բնական աղէտներ դիմաւորելով այլ կը ստեղծէ ինքնաշէն նոր աղէտներ:

Եթէ 68.5 միլիոն աղէտեալներու ճակատագիրը դաս մը չէ` ի՞նչ բանը կրնայ աւելի ազդեցիկ դաս դառնալ... զգաստութեան հրաւիրելու աշխարհը:

 

Խմբագրական Պայքար շաբաթաթերթի, դրոշակակիր պաշտոնաթերթ Ռամկավար Ազատական կուսակցության

Լրահոս

Օրվա թեմաները

Ամենաընթերցվածը

Նմանատիպ նորություններ