Կարևոր է, որ դու պատրաստ լինես մեռնել հանուն քո հայրենիքի, բայց ավելի կարևոր է, որ դու պատրաստ լինես ապրել հանուն նրա:
Թեոդոր Ռուզվելտ

Անկախութեան գինը

am es
ankaxoutean-gine

Հայ ժողովուրդը երկու առիթներ ունեցաւ անկախ պետականութեան տիրանալու 20րդ դարուն: Երկու առիթներն ալ ընծայուեցան համարեա միեւնոյն կամ նման քաղաքական պայմաններու ներքեւ: 1918ի անկախութիւնը հետեւանքն էր ռուսական եւ օսմանեան կայսրութեանց փլուզման: Արդարեւ, Ա. Աշխարհամարտի աւարտին քաղաքական պարապութիւն մը ստեղծուած էր Կովկասի մէջ զոր լեցնել կը ձգտէին մէկ կողմէն քեմալական Միլլի շարժումը եւ միւս կողմէ` հզօրացող Սովետ կայսրութիւնը: Քաղաքական այդ մրցակցութեան պայմաններուն ներքեւ կովկասեան երեք ազգերը կազմեցին համադաշնակցութիւն մը` Կովկասեան Սէյմը, որ երկար կեանք մը չունեցաւ, քանի իրարու յարող երեք ազգերը – Հայաստան, Վրաստան եւ Ատրպէյճան ունէին քաղաքական բազում հակասութիւններ: Սէյմի քայքայումով Հայաստան վերջինը հանդիսացաւ այդ երեք ազգերէն որ անկախութիւն հռչակեց: Հակառակ որ այդ անկախութիւնը հետեւանքն էր միջազգային քաղաքական զարգացումներու, կրնար, իր հերթին զոհը դառնալ հզօրացող Քեմալական շարժումին, եթէ հայ ժողովուրդը վերջին շունչով մը պարտութեան չմատնէր Քարապեքիրի ոյժերը Սարտարապատի մէջ:

Սակայն հազիւ երկուքուկէս տարուան կեանք մը ունեցաւ այդ անկախութիւնը, մինչեւ որ Կարմիր Բանակը միջամտեց եւ Հայաստան միացաւ Սովետական կայսրութեան, սահմանափակուած ինքնիշխանութեամբ, սակայն ապահովութեան երաշխիքով:

Իսկ 1991 Սեպտեմբերի անկախութիւնը կարելի դարձաւ Սովետական կայսրութեան լուծարումով: Այս անգամ հայերն էին որ` օգտագործեցին ստեղծուած քաղաքական բարենպաստ պայմանները եւ ազատագրեցին Արցախը:

Թուրքերը ոչ միայն բնաջնջեցին արեւմտահայութեան երկու երրորդը, տիրանալով անոր պատմական հայրենիքին, այլ կոտրեցին նաեւ հայ ժողովուրդի հաւաքական կամքը ինքնիշխան պետութիւն ստեղծելու, որպէսզի կարենային արդարանալ պատմութեան առջեւ որ հայ ազգը անատակ է ինքնակառավարման:

Առաջին հանրապետութեան կարճատեւ կեանքը վախի ծանր ստուեր մը տարածած էր նաեւ երկրորդ անկախ հանրապետութեան վրայ: Առաջին երկուքուկէս ծանր տարիներէն ետք, զորս հայ ժողովուրդը անցուց իր շունչը բռնած, անկախութիւնը եկաւ կեանքի ձեւ մը դառնալու: Այսօր արդէն Հայաստանի Հանրապետութիւնը 28 տարեկան է եւ նուիրուած է ինքնակերտումի` պատերազմի, շրջապատման եւ սադրանքներու ծանր մթնոլորտի մը մէջ:

Երբ այսօր ձեռք բերուած է այնքան երազուած անկախութիւնը` ի՞նչ կ'ընէ հայութիւնը զայն պաշտպանելու եւ հզօրացնելու համար: Իբրեւ այդ երազին իրականացման հետեւանք` ամէնէն տրամաբանական երեւոյթը պիտի ըլլար այն որ այդ կարօտաբաղձ զանգուածները դիմէին դէպի Հայաստան, բազմացնելու համար անոր բնակչութիւնը, հզօրացնելու անոր բանակը եւ բարելաւելու անոր տնտեսութիւնը: Սակայն, հակառակ գործընթացն է որ կը կատարուի ու հայաթափումը ստացած է ահաւոր համեմատութիւններ. ու պատմութեան բեռը կրելու պարտաւորութիւնը թողուած է Հայաստանի նօսրացող բնակչութեան ուսերուն: Չկայ հայ մը որ հայրենասէր չըլլայ. հայրենասիրութիւնը բոլորիս սեփականութիւնն է, սակայն, այս հայրենասիրութեան գինը վճարողները այն հայերն են որ կառչած կը մնան հայրենի պատմական հողին ու սահմանին վրայ կը վճարեն արեան տուրքը այդ հայրենիքը ապահով ապագային ժառանգելու:

Սովետական շրջանին բազմացաւ Հայաստանի բնակչութիւնը եւ գրեթէ 4էն մինչեւ չորս ու կէս միլիոնի հասաւ, հակառակ Բ. Աշխարհամարտին զոհուած 300,000 երիտասարդներու: Ի՞նչ պատգամ է որ մենք կու տանք հաւաքաբար- արդեօք մեր ժողովուրդը իր գլխուն վրայ գերհզօր ոյժի՞ մը պարտադրանքը պէտք է ունենայ որ կառչած մնայ իր հողին: Դաշնակցական գործիչ Է. Ակնունի կ'ըսէր. ՙհայը ամէնուր է փնտռում ապաստան, բացի այն վայրից որը կոչւում է Հայաստան՚:

Շատ ոգեւորուող եւ շուտ յուսալքուող ժողովուրդ մըն ենք: Անկախութեան 28 տարիներուն միայն առաջին նախագահական ընտրութիւնն էր որ օրինաւոր էր երբ իշխանութեան գլուխ բերաւ Լեւոն Տէր Պետրոսեանը: Ռոպերտ Քոչարեանի եւ Սերժ Սարգսեանի ընտրութիւնները կայացան ապօրինութեան, կաշառքի եւ բռնութեան պայմաններուն ներքեւ, միշտ ստուերելով ընտրեալներուն օրինականութեան վարկածը: Իսկ Նիկոլ Փաշինեանի ընտրութիւնը հազիւ թէ հասաւ քուէատուփ, երբ արդէն ընտրութիւնը կատարուած էր փողոցի մէջ:

Հիմա որ թաւշեայ յեղափոխութեամբ իշխանութեան տիրացած կառավարութիւնը կը խոստանայ վերջ տալ ապականութեան եւ ամրապնդել երկրին ժողովրդավարական կառոյցը` արդէն ոմանց մօտ սկսած է անհամբերութիւնը եւ քննադատութեան ոգին, կարծէք թէ երկիր կառուցանելն ու ժողովրդային կարգեր հաստատելը դիւրին իրագործուելիք ծրագիրներ եղած ըլլային: Նորահաստատ իշխանութիւնը ժամանակի կը կարօտի իրականացնելու համար իր խոստումները:

Նոր իշխանութիւնները հետզհետէ կը նային արեւմտեան երկիրներուն, անոնցմէ դեմոկրատական կարգեր օրինակելու, բայց հարցը նայելով չի վերջանար, մանաւանդ եթէ այդ նայիլը Ռուսաստանի հակադրուիլ չի նշանակեր: Ոմանց համար իրօք Արեւմուտքին յարիլը Ռուսաստանին հակադրուելու հոմանիշ դարձած է:

Իսկ Արեւմուտքին նայիլն ալ բաւարար չէ դեմոկրատական կարգեր հաստատելու, որովհետեւ նայելէ վերջ տեսնել պէտք է թէ ինչպէս կը կերտուին դեմոկրատական այդ կարգերը եւ ինչպէս կը գործեն: Արդարեւ, ժողովրդային կարգերը կը յենին քաղաքական կառոյցներու որոնց սիւները կուսակցութիւններն են իրենց գաղափարականութեամբ ու տեսական սկզբունքներով: Հայաստանի մէջ չկայացան քաղաքական կուսակցութիւնները, իսկ եթէ կերպարանք կամ անուններ առին, անոնք շատ հեռու էին քաղաքական սկզբունքներէ ու գաղափարախօսութիւններէ: Առաւելագոյնը անոնք դարձան խնկարկուները զօրաւոր անհատականութիւններու կամ անոնց գրպաններուն եւ առաջին հարուածով ալ փլուզուեցան: Սովետական իշխանութիւնը իր արտառոցութիւններով այնպիսի պժգանք յառաջացուցած է զանգուածներու մօտ կուսակցականութեան հանդէպ, որ այդ զանգուածները դեռ երկար ատեն պիտի չկրնան տարբերել սովետի համայնավար կուսակցութիւնն եւ Արեւմուտքի քաղաքական կազմակերպութիւնները, որոնք հաստատուն սիւներն են ժողովրդավարութեան:

Ի դէպ Հայաստանի քաղաքական կեանքը չկրցաւ ընդունիլ ու մարսել նաեւ սփիւռքի աւանդական կուսակցութիւնները, որոնք, որքան ալ թերի ըլլան` գոնէ առնուազն մէկ դարու քաղաքական փորձառութիւն ունին:

Նոյնքան սփիւռքի մէջ, յատկապէս այն համայնքներուն մէջ, ուր բազմացած են Հայաստանէն արտագաղթողները, պատկերը միեւնոյնն է: Հայաստանէն արտագաղթողները- քիչ բացառութեամբ – չեն մօտենար աւանդական կուսակցութեանց եւ ոչ ալ կը փորձեն իրենց ըմբռնումներով կուսակցութիւն կազմել եւ նուիրուիլ քաղաքականութեան: Եւ այսպիսով զանգուածը կը մնայ ամբոխ առանց քաղաքական կառոյցի:

Անկախութեան տարեդարձը յաճախ սովորական թուական մըն է շատ մը երկիրներու ժողովուրդներուն համար: Մարդիկ կը յիշեն, կը զուարճանան ու կ'անցնին. բայց մեր ժողովուրդին համար անդոհանքի պահ մըն է ան` նախ խորհրդածելու թէ ի՛նչ գինով է ձեռք ձգուած այդ անկախութիւնը. եւ ապա` երկիւղի առիթ մը որ արդեօք կրնա՞յ պատահիլ որ կրկին կորսնցնենք մեր անկախութիւնը – չէ՞ որ պատմականօրէն տուայտած ենք անոր կորուստով, աւելի քան անոր վերականգնումով:

Այս տարի Հայաստանի կառավարութիւնը որոշած է հանդիսութեան կեդրոնավայրը դարձնել Կիւմրին` հայոց հայրաքաղաքը. եւ ապա` աւանդութիւն դարձնել ու տօնակատարութիւնը ամէն տարի կայացնել տարբեր նահանգի մը մէջ:

Երեւանը եւրոպական ոստան մը դարձած է, ի հաշիւ այլ շրջաններու. այս ողջունելի նախաձեռնութիւնը քայլ մըն է կենդանացնելու նաեւ այլ շրջաններ:

Սեպտեմբեր 21ի տօնակատարութիւններէ ետք վարչապետ Փաշինեան պիտի ուղղուի դէպի Լոս Անճելըս ժողովրդային հանդիպման մը համար. ան կերպով մը պիտի կամրջէ Հայաստանի տօնակատարութեան խանդավառութիւնը սփիւռքի հետ:

Ճիշդ է թէ անկախութեան տարեդարձը առաւելաբար խոկումի առիթ մըն է հայ ժողովուրդին համար, բայց նաեւ առիթ մը` ապագային նայելու աւելի լաւ օրերու ակնկալութեամբ:

Անկախութիւնը իսկական եւ լիամբողջ տօնախմբութեան առիթ մը պիտի դառնայ այն օրը որ խաղաղութիւնը տիրէ մեր հայրենիքի սահմաններուն վրայ, վերացուին շրջափակումներն ու անոնց հետեւանքով ստեղծըւած անորոշութեան վախը եւ մեր ժողովուրդը ազատ շունչ մը քաշելով նուիրուի հայրենակերտումի աշխատանքին:

Այդ օրը ամբողջացած պիտի ըլլայ Հայաստանի անկախութիւնը:

 

 

Խմբագրական ՌԱԿի Պայքար շաբաթաթերթի

Սեպտեմբեր  22, 2019

Լրահոս

Ամենաընթերցվածը

Նմանատիպ նորություններ