Դավիթ Վանյան <<Մենք ձեզ հող չենք տա>>

Մենք ձեզ հող չենք տա, Այստեղ վերքեր կան, Այստեղ ոտքեր են ականով հատվել, Այստեղ ոգեղեն մեր զավակների Սուրբ հոգիներն են երկնքին փարվել։

Опубликовано Ծաղկի շուրթերից Воскресенье, 29 июля 2018 г.

Այսօր վաստակաշատ հայագետ Ստեփանոս Մալխասյանցի ծննդյան օրն է

am ru
aysor-vastakasat-hayaget-stepanos-malxasyanci-cnndyan-orn-e

Ակադեմիկոս Ստեփանոս Մալխասյանցը ծնվել է 1857 թ-ի նոյեմբերի 7-ին Ռուսական կայսրության Ախլցխա քաղաքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է տեղի Կարապետյան ծխական դպրոցում։ Արդեն 1875-78 թթ-ին Մալխասյանցը հաճախել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարան։ 1878թ-ին ընդունվել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետ, որտեղ աշակերտել է ականավոր գործիչներ Քերովբե Պատկանյանին, Նիկողայոս Մառին, Ադոնցին, Օրբելուն և այլոց։ Որոշ ժամանակ անց՝ 1889թ-ին, նա ավարտում է նաև նույն ֆակուլտետի հայ-սանսկրիտ և հայ-վրացական բաժինները և ստանում գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։

Այս տարիները շատ բեղուն են եղել Մալխասյանցի թե՛ անձնական, թե՛ մասնագիտական և թե՛ քաղաքական կյանքում։ Շուտով նա աշխատանքի է անցնում Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, դասավանդում է հայոց լեզու։ Այս տարիներին նա ամուսնանում է Սաթենիկ Բենկլյանի հետ։ Անդամագրվում է նաև Ժողովրդական կուսակցությանը, որին շուտով միանում են մի շարք այլ կուսակցություններ և անվանվել Ռամկավար Ազատական կուսակցություն՝ դառնալով վերջինիս կարկառուն դեմքերից մեկը։

1910-1914 թթ.-ին Մալխասյանցն աշխատում էր Թիֆլիսի Հովնանյան օրիորդաց դպրոցում որպես տեսուչ, արդեն 1914-1915 թթ-ին աշխատանքի է հրավիրվում Գևորգյան ճեմարան, սակայն շուտով ճեմարանը փակվում է, իսկ Ստեփանոս Մալխասյանցը վերադառնում է Թիֆլիս և աշխատանքի անցնում Գայանյան վարժարանում։ 1919թ-ին նա արդեն Հայաստանում էր, պաշտոնավարում էր Ալեքսանդրապոլի նորաբաց առաջին համալսարանում։

Շատերը չգիտեն, սակայն հենց նրա՝ Հայաստանի Հանրապետության Ազգային Ժողովում հնչեցրած խոսքն է հիմք հանդիսացել եռագույնի գույների ընտրության հարցում։ Նա եղել է առաջինը, ում 1920թ-ի փետրվարի 1-ին շնորհվել է հնարավորություն դասախոսություն կարդալ Երևանի պետական համալսարանում։

Մալխասյանցն իր գործի իսկական վարպետն էր և պատահական չէ, որ 1940 թ-ին նրան շնորհվել է գիտությունների դոկտորի պատվավոր գիտական աստիճան առանց դեսերտացիա պաշտպանելու, իսկ 3 տարի անց նա ընտրվել է Հայկական Գիտությունների ակադեմիայի հիմնադիր կազմի անդամ։ Նա եղել է նաև Սուրբ Էջմիածնի Մայր աթոռի հոգևոր խորհրդի անդամ։

Դասավանդման տարիներին Մալխասյանցը աշխատակցել է նաև «Մշակ» թերթին, եղել է Արծրունու մտերիմներից և ժամանակի սերունդներին ազատության, ռամկավարության ու հավասարության գաղափարներ է փոխանցել։ Մալխասյանցի առաջին գիտական ուսումնասիրությունը եղավ 1885թ-ին, երբ Սանկտ Պետերբուրգում լույս տեսավ Ասողիկի «Տիեզերական պատմությունը»։ Նրա բանասիրական հիշատակություններն առկա են «Ուսումնասիրություն Փավստոս Բուզանդի պատմության», «Սեբեոսի պատմությունը և Մովսես Խորենացի», «Փավստոս Բուզանդ Պատմություն Հայոց» և այլ գործերում։

Մալխասյանցը ակտիվ կերպով զբաղվում էր արևելահայերենի ու արևմտահայերենի զարգացման հարցերով, ուղղագրական բազմաթիվ խնդիրներով։ Երկար տարիների ուսումնասիրության արդյունքը եղավ քառահատոր «Հայերենի բացատրական բառարանը», որը 1946թ-ին արժանացավ պետական մրցանակի։

Մալխասյանցը դեռ շատ ուսումնասիրություններ կարող էր կատարել, սակայն 1947 թ-ի հուլիսի 21-ին կնքեց իր մահկանցուն։

Լրահոս

Ամենաընթերցվածը

Նմանատիպ նորություններ