Մարդասիրական Առաքելութեան Մը Քաղաքական Անդրադարձները

am
mardasirakan-araqeloutean-me-qaxaqakan-andradarcnere

Համայն աշխարհի հայութիւնը Սուրիոյ հանդէպ կը տածէ անհուն համակրանք եւ երախտագիտութիւն. ՙԴրսեւորումներ` որոնք չեն պարունակեր քաղաքական նկատումներ այլ զուտ պատմական ու մարդասիրական տուեալներ:

Ցեղասպանութենէն վերապրած հայու բեկորները, ինչպէս նաեւ Կիլիկիոյ մէջ Ֆրանսայի դաւաճանական արարքին հետեւանքով գաղթական դարձած զանգուածները ապաւէն գտան հիւրընկալ Սուրիոյ մէջ. եւ քաղաքականութենէն հեռու մնալու կեցուածքով ճիշդ անոնք դարձան հաւատարիմ ու շինարար զանգուածներ: Իրենց հմտութեամբ, նուիրումով եւ աշխատանքով անոնք շէնցուցին Սուրիան եւ շէնցան իրենք եւս:

Հետեւաբար սուրիահայութիւնը, բացի տնտեսապէս ինքնաբաւ գաղութ մը դառնալէ` հանդիսացաւ նաեւ օճախ մը մշակոյթի, լեզուի, գրականութեան ու հաւատքի, իր հերթին այդ բոլորը ճառագայթելով նաեւ Միջին Արեւելքի այլ գաղութներուն վրայ: Սուրիոյ ութամեայ պատերազմէն առաջ հայութիւնը կը հաշուէր 110 հազարնոց զանգուած մը, յատկապէս կեդրոնացած Հալէպի եւ Դամասկոսի մէջ, ինչպէս նաեւ այլ քաղաքներու եւ շրջաններու մէջ: Յարգուած համայնք մը` իսլամական ծովուն մէջ, միշտ վայելելով կրօնքի եւ ազգային ինքնութեան ճանաչում:

Ինչպէս հրեաներու համար Աուշվիցը դարձած է ողջակիզման խորհրդանիշ եւ ուխտավայր` նոյնպէս Տէր Զօրը կը հանդիսանայ նահատակութեան խորհըրդանիշ եւ ուխտավայր հայութեան համար:

Երբ սկսաւ Սուրիոյ դաւադրուած պատերազմը` ահաբեկուեցաւ համայն հայութիւնը, եւ Հայաստանէն մինչեւ Ամերիկաները Սուրիոյ հարազատներուն սատարելու ինքնաբուխ եւ անզսպելի ցանկութիւն մը յառաջացաւ սփիւռքի եւ հայրենիքի մէջ: Ամերիկայէն բարեսիրական բազմաթիւ կազմակերպութիւններ փութացին պարեն, դեղօրայք եւ օգնութիւն հասցնելու Սուրիոյ վիրաւոր հայութեան: Հայաստանը որ սփիւռքի խնամատարութեան կարօտ երկիր մըն է տակաւինª յաջողեցաւ չորս հսկայ օդանաւերով պարեն եւ դեղօրայք հասցընել Սուրիա: Դժբախտաբար այդ օգնութիւնը մնաց իբրեւ ինքնակեդրոն գործունէութիւն մը` առաջին հերթին յատկացուելով հայ համայնքի զանգուածներուն եւ չկիսուեցաւ սուրիացի ժողովուրդին հետ` այն համեմատութեամբ որ հայ ժողովուրդի երախտապարտութեան զգացումը կը պարտադրէր:

Միւս կողմէ Հայաստանի նման փոքր եւ աղքատ երկիր մը յաջողեցաւ հիւրընկալել 22 հազար սուրիահայ գաղթականներ, առանց միջազգային բարեսիրական կամ քաղաքական կազմակերպութեանց օժանդակութեան, մինչ անդին, Թուրքիա իր հիւրընկալած սուրիացի գաղթականներուն հաշուոյն ստացաւ միլիառաւոր տոլարներ, հակառակ լպիրշ կերպով քաղաքական սպառնալիքի եւ խաղաքարտի վերածելուն այդ գաղթականներուն տխուր ճակատագիրը:

Ութ տարուան ընթացքին` Սուրիան ամբողջ քանդուեցաւ. անոր հետ քանդուեցան հայկական եկեղեցիները, դպրոցները, բնակարանները եւ աշխատատեղիները: Ամենէն ահաւորը` թրքական գործակալներ պայթեցուցին Տէր Զօրի նահատակներու սրբավայրը համայն աշխարհին առջեւ, այնպէս ինչպէս թալիպանները պայթեցուցած էին Պուտտայական նուիրական կոթող մը Աֆղանիստանի մէջ:

Հայերը ոչ միայն տուժեցին իբրեւ պատերազմի անուղղակի հետեւանք (collateral damage) այլ անոնք յատուկ կերպով թիրախաւորուեցան Թուրքիոյ հաշուոյն գործող վայրենիներու ձեռքով: Ապացոյցը` հայկական Քեսապի գրաւումն ու քանդումն էր: Երանի Հայաստան ունենար բաւարար ոյժ եւ արհամարելով քաղաքական ամէն նկատում` հասնէր պաշտպանելու Քեսապը, Տէր Զօրը եւ Հալէպի հոծ գաղութը:

Հայութիւնը միջազգային քաղաքականութեան զոհասեղանին վրայ հեղած է անսահման արիւն եւ ատով իրաւունքը վաստկած է անտեսելու ամէն տեսակի քաղաքականութիւն` խնայելու համար իւրայիններու արիւնը:

Այսօր, ամբողջ սփիւռքահայութեան եւ մասնաւորաբար ամերիկահայութեան նախաձեռնած մարդասիրական գործունէութիւնը, հանդէպ Սուրիոյ եւ սուրիահայութեան` կու գայ համալրուիլ Հայաստանի պետութեան կողմէ: Արդարեւ, Հայաստանի կառավարութիւնը որոշած է եւ արդէն առաքած դէպի Սուրիա 83 հոգինոց խումբ մը բաղկացած բժիշկներէ, ականազերծողներէ եւ այլ մասնագիտութեանց տէր անձնակազմերէ: Հայաստանի պաշտպանութեան նախարարը` Դաւիթ Տոնոյեան կը յայտարարէ որ առաքելութիւնը իր մասնագիտական ծառայութիւնը պիտի մատուցանէ միջազգային բարեսիրական ծառայութիւններու օրէնքի սահմանին մէջ: Ան յատկապէս պիտի տեղակայուի Հալէպի շրջանին մէջ ուր իր երկրին մէջ իսկ գաղթական դարձած հայութեան զանգուածը կը վերախմբուի, կը դարմանէ իր վէրքերը, կը վերաշինէ իր քանդուած օճախները, ինչպէս նաեւ եկեղեցիները, դպրոցներն ու ազգային այլ հաստատութիւնները:

Սոյն առաքելութիւնը գործնականացման հանգրուանին կը հասցնէ 2001 թուին կնքուած համաձայնութիւնը` Սուրիոյ եւ Հայաստանի հանրապետութեան միջեւ: Առաքելութիւնը ունի զուտ մասնագիտական նպատակ եւ պիտի գործէ Սուրիոյ այն շրջաններուն մէջ ուր բնականոն կեանքը վերահաստատւած է: Այսինքն հայկական առաքելութիւնը երբեք նպատակ չունիեւ պատրաստուած ալ չէմասնակցելու որեւէ ռազմական գործողութեան:

Սակայն Ամերիկայի Պետական Քարտուղարութիւնը խիստ քննադատութեան առարկայ դարձուցած է մարդասիրական այս առաքելութիւնը եւ իր ազդարարութիւնը ծանուցած է Երեւանի իր դեսպանատան միջոցաւ, ըսելով - ՙՄենք կը ճանչնանք կարգ մը երկիրներու ցանկութիւնը մարդասիրական ծառայութիւն սատարելու Սուրիոյ կացութեան եւ կը կիսենք անոնց մտահոգութիւնը պաշտպանելու կրօնական փոքրամասնութիւնները Միջին Արեւելքի մէջ. թէեւ չենք պաշտպաներ ոեւէ գործառութիւն Սուրիոյ ռազմական ոյժերուն հետ, թէկուզ այդ գործառութիւնը ըլլայ քաղաքացիական օժանդակութեան կամ զինուորական բնոյթի՚:

ՙՆոյնպէս չենք պաշտպաներ ոեւէ գործակցութիւն Հայաստանի եւ Ռուսաստանի միջեւ այս առաքելութեան ծիրին մէջ: Ռուսաստան, գործակցելով Ասատի վարչակարգին հետ պատճառ հանդիսացած է քաղաքացիներու սպանդին եւ մարդասիրական աղէտի. Ռուսաստան կը շարունակէ պաշտպանել Ասատի վարչակարգը եւ անոր աղէտալի ընթացքը համաշխարհային բեմի վրայ՚: Արդարեւ, բաւական լուրջ եւ սպառնալից ազդարարութիւն մը, որ իր արձագանգը գտած է արդէն ներքին ճակատի վրայ, երբ Սասնայ Ծռեր կուսակցութիւնը իր ընդդիմութիւնը յայտնած է այս մարդասիրական առաքելութեան նկատմամբ:

Այս խնդիրը արդէն քննարկութեան ենթարկուած էր Նիկոլ Փաշինեանի եւ Ճան Պոլթընի միջեւ կայացած հանդիպման ընթացքին, եւ այնպէս կը թուէր որ առաքելութեան ոչ-ռազմական բնոյթը հաստատելէ ետք` ան ընդունելի նկատուած էր Ամերիկայի կողմէ:

Կիպրոսը Եւրոպական Միութեան անդամ երկիր է որ կը ձգտի նաեւ ՆԱԹՕի անդամակցութեան. այդ երկրի պաշտպանութեան նախարարը` Սավվաս Անկելիտէս, որ պաշտօնական այցով Երեւան կը գտնուի, դրական նկատած է հայկական առաքելութեան նպատակը եւ զայն ազդակ մը նկատած է շրջանի խաղաղարար ճիգերուն, ըսելով - ՙՄենք դրական վերաբերում ունինք այս հարցին շուրջ եւ ատիկա թոյլ կու տայ մեզի ապագային եւս պաշտպանելու Սուրիոյ մէջ առաքելութիւն իրականացնելու որոշումը՚:

Հայաստան բազմակողողմանի (բազմավեկտոր` պիտի ըսէին հայաստանցիք) քաղաքականութիւն մը կը վարէ. ան ջոկատներ տրամադրած է ՆԱԹՕի ղեկավարութեան` խաղաղապահ առաքելութիւն իրականացնելու Քոսովոյի եւ Աֆղանիստանի մէջ: Իսկ ՄԱԿի հրամանատարութեան տակ (UNIFIL) հայկական ջոկատը նոյն նպատակը կ'իրագործէ հարաւային Լիբանանի մէջ:

Երբ Հայաստանի նոր իշխանութիւնները կարգ մը անհասկացողութիւններ կ'ունենան Մոսկուայի հետ, Ամերիկայի պետական շրջանակները կը ծափահարեն որ Հայաստան կը կիրարկէ իր վեհապետական (sovereign) իրաւունքները, մինչ այսօր այս պաշտօնական սաստը ուրիշ բան չէ եթէ ոչ ոտնակոխել վեհապետական այդ նոյն իրաւունքը: Ռուսաստանը մեկուսացնելու Ամերիկայի համաշխարհային քաղաքականութեան մէջ քանի մը տասնեակ հազար հայերու ճակատագիրը մանրուքի կը վերածուի. սակայն, ինչպէս կ'ըսեն` կրակը ինկած տեղը կ'այրէ: Սփիւռքի եւ Հայաստանի հայութեան համար շատ թանկագին է սուրիահայութեան արիւնը եւ վեր` ամէն քաղաքական նկատումէ:

Այստեղ մեր իրաւասութեան սահմանէն դուրս կ'իյնայ հարց տալ թէ ո՞վ է պատասխանատուն Սուրիոյ քաղաքացիներու ջարդերուն` Մոսկուա՞ն եւ Ասա՞տը, թէ Թուրքիան եւ Իսլամական պետութիւնը: Սակայն ամէն տրատու ամերիկահայ քաղաքացիին իրաւունքն է հարց տալ թէ ինչո՞ւ Ճորճ Պուշ-Տիք Չէյնի վարչակարգը երկու թրիլիոն տոլար վատնեց քանդելու համար Իրաքը: Աւելին` ո՞վ` որո՞ւ համարատու պիտի ըլլայ մօտ մէկ միլիոն իրաքցի քաղաքացիներու սպանդին համար- սպանդ` որ դեռ կը շարունակուի այսօր:

Հայաստանի մարդասիրական առաքելութիւնը մաս կը կազմէ սուրիահայութեան սատարելու մեր համազգային ճիգերուն. ներառեալ ամերիկահայ քաղաքացիներուն: Եւ այսօր տեղին է որ ամերիկահայ կազմակերպութիւններ եւ անհատներ իրենց բողոքի ձայնը բարձրացնեն այս անտեղի միջամտութեան դէմ: Պետական Քարտուղարութեան համար` քաղաքական մանրուք մը կրնայ ըլլալ կատարուածը. սակայն, մեր սուրիահայ քոյրերուն եւ եղբայրներուն համար կրնայ կենաց եւ մահու նշանակութիւն ունենալ ան:

Խմբագրական ՌԱԿ-ի Պայքար շաբաթաթերթի

Լրահոս

Ամենաընթերցվածը

Նմանատիպ նորություններ