Միջդիրքային տարածության կրճատումը Ադրբեջանը քարոզչական նպատակով է օգտագործում. Տարոն Հովհաննիսյան

mijdirqayin-taracoutyan-krjatoume-adrbejane-qarozcakan-npatakov-e-ogtagorcoum-taron-hovhannisyan

ՀԱՅ ՁԱՅՆ լրատվականի զրուցակիցն է ռազմական հարցերով փորձագետ, ադրբեջանագետ Տարոն Հովհաննիսյանը:

-Եթե ամփոփենք 2018 թվականը, ինչպիսի՞ն է եղել տարին ՀՀ զինված ուժերի համար զինամթերքի ձեռք բերման ու ռազմարդյունաբերություն զարգացման տեսանկյունից:

-Այս տարի հայտարարություններ էին արվում Су-30-ների գնման մասին ընդհուպ մինչև վարչապետի մակարդակով: Որքանով ես տեղյակ եմ՝ այդ ուղղությամբ աշխատանքներ տարվում են, ու եթե իրոք ձեռք բերենք, դա իրոք հաջող ձեռքբերում կլինի մեզ համար: Մյուս կողմից էլ, ինչպես հայտնի է՝ շարունակվում են 100 մլն վարկի պայմանագով զենքի գնումները, և դեռևս 2019 թվականին էլ պետք է շարունակվի:

Ինչ վերաբերում է ռազմարդյունաբերությանը, եթե չեմ սխալվում, այս տարի էր, որ ներկայացվեցին կամիկաձեն կամ մահապարտ տեսակի անօդաչու թռչող սարքեր, իսկ դա նշանակում է, որ այն սպառազինություն է ընդունվել: Այս ուղղությամբ ևս շարունակվում են քայլերը: Իհարկե աշխատելու տեղ դեռ շատ կա, և հուսով եմ, որ նույն տեմպերով կամ միգուցե ավելի արագ տեմպերով քայլերը կշարունակվեն:

-2016 թվականի ապրիլյան դեպքերից հետո Հայաստանում և Արցախում սահմանների ամրացման գործընթաց մեկնարկեց: Ի՞նչ փուլում են այդ աշխատանքները:

-Արցախի հատվածում ես ինքս մի քան դիրքերում տեսել եմ տեսանկարահանող սարքերը, և եթե չեմ սխալվում, դրանք ամբողջ երկանքով տեղադրվել են: Այսինքն հիմա շատ ավելի հեշտ է հակառակորդի տեղաշարժերը ֆիքսելը և տեսնելը, թե ինչ են անում նրանք առաջնագծի մոտ: Զինվածության առումով ևս սահմանը բավականին հագեցվել է:

-Ապրիլ-մայիսին ադրբեջանական կողմին հաջողվեց Նախիջևանի և Արենիի հատվածում առաջ տալ իր դիրքերը միջդիրքային տարածության հաշվին: Արդյո՞ք այդ առաջխաղացումը լուրջ առավելություն է տվել հակառակորդին:

-Այդ հատվածներում ադրբեջանական կողմը կրճատել է միջդիրքային տարածությունը, որոշ տեղերում 3-4 կմ առաջ գալով, բայց բանկանաբար պետք է փաստենք, որ դա բնավ չի նշանակում «հողերի ազատգրում», ինչպես իրենք են ասում: Նման գործողությունը, ես չեմ կարծում, թե հնարավոր էր մեկ երկու օրում հաշվարել, նախատեսել ու նախապատրաստական աշխատանքներ իրականացնել: Թերևս նրանք ապրիլից շատ ավելի առաջ են սկսել մշակել ծրագիրը, թե ինչպես կարող են առաջ գալ: Եթե չեմ սխալվում, հայկական կողմն էլ էր նախկինում նման գործողություններ արել միջդիրքային տարածության կրճատման հաշվին: Պարզապես խնդիրն այլ էր. նրանք դա օգտագործեցին քարոզչական նպատակով՝ ասելով, թե «ազատագրել են իրենց տարածքները»:

Հիշենք հուլիսին իրենց պաշտպանության նախարարության հրապարակած տեսանյութերից մեկը, որտեղ իրենք ցուցադրում էին ըստ էության Երասխի հատվածում՝ մեր Պարույր Սևակ և Տիգրանաշեն գյուղերի թիկունքում իրենց դիրքերից երևացող ավտամայրուղին և նշում էին, որ իրենք կարողացել են վերահսկողություն հաստատել: Սակայն այդ դիրքերն առնվազն 90- ական թվականներից են ադրբեջանական կողմում: Մինչ այժմ ինչո՞ւ նման բաներ չէին հրապարակում: Պարզապես նրանք միջդիրքային տարածության կրճատման ֆոնին ցանկանում էին ցույց տալ, որ իրենք կարողացել են հասել նաև ավտոմայրուղին վերահսկելուն: Սակայն փաստենք, որ տեսանելիության գոտում լինելը դեռևս չի նշանակում վերահսկել: Հայկական կողմն էլ դիրքեր ունի, որ նայում են դեպի Սադարակ և Նախիջևան, ու դա դեռ չի նշանակում, որ մենք այդ քաղաքներն ենք վերահսկում:

Արենիի և Զանգակատան հատվածում, որտեղ իրենք միջդիրքային տարածություն են կրճատել, ավտոմայրուղին չի էլ երևում իրենց դիրքերից: Մասնավորապես Զանգակատան հատվածում իրենց նախկին Հունոտ գյուղի ավերակներն են, և այդտեղ մեր դիրքերն ավելի բարձր են: Ռելիեֆն էլ թույլ չի տալիս, որ իրենք դիտարկեն ավտոմայրուղու այդ հատվածը: Նույն իրավիճակն է նաև Արենիի հատվածում: Բացի այդ, իրենք բավականին հեռու են տեղակայված մայրուղուց, և հրաձգային զինատեսակների կրակելու հեռահարությունից բավականին դուրս են տեղակայված: Ուղիղ գծով իրենց բարձունքից դեպի Արենի գյուղը շուրջ 5 կմ է: Որևէ հրաձգային զինատեսակ այդ հեռավորության վրա չի կարող կրակել: Փոքր ինչ վտանգավոր իրավիճակ է ստեղծվել գյուղի ծայրամասային հատվածում, և հնարավոր է՝ այդ հատվածի դաշտերը իրենց դիտարկման տակ լինեն, բայց գյուղը՝ ոչ:

Ամփոփելով նշեմ՝ Զանգակատան հատվածում իրենք բավականին մոտեցել են, բայց մեր դիրքերն ավելի բարձր են, և համեմատաբար վատ վիճակ է Արենիի հատվածում, որտեղ նրանք մի բարձունք ունեն, որը թույլ կտա լարվածություն մտցնել այդ կողմից:

Ստացվում է, Ադրբեջանի տարածած հայտարարություններն, ըստ էության, քարոզչական բնույթ էին կրում: Իրենք առհասարակ փորձում են ֆիքսել, թե մեր հասարակության շրջանում ինչն է բավականին ցավագին ընդունվում, և թիրախավորում են դա: Եթե եղած փաստերը չեն բավականացնում իրենց քարոզչությունը տանելու համար, իրենք հորինում են նոր փաստեր:

Ինչ վերաբերում է հայկական կողմին, այն բավականին ամրացրել է իր դիրքերը, ինչը բնականաբար բխում էր ադրբեջանական կողմի գործողություններից: Եթե իրենք առաջ են գալիս, մենք պետք է ամրացնենք դիրքերը, որովհետև թիկունքում ունենք գյուղեր: Կարծում եմ՝ իրենց քաղաքականության հիմնական կորիզը հենց լարվածության նոր գոտի ստեղծելն է, այսինքն իրենք փորձում են նաև հոգեբանական ճնշում գործադրել մեր բնակչության, և մասնավորապես՝ այդ հատվածի գյուղերի բնակաիչների վրա: Փորձում են նաև լարվածության մեջ պահել մեր զինված ուժերին, և եթե նախկինում դա Տավուշի հատվածն էր, հիմա դրան ավելացավ նաև Նախիջանը: Իրենք ապագայում գուցե փորձեն այդտեղ սադրանքների գնալ, բայց չեմ կարծում, թե փորձեն այդտեղից հատել սահմանը կամ ինչ-որ գործողություն իրականացնել ՀՀ սահմանի ներսում, որոհետև դա բավականին բարդ աշխարհաքաղաքական իրադրություն կստեղծի ու թույլ կտա հայկական կողմին էլ Նախիջևանի դեմ գործողություններ իրականացնել: Այդ պարագայում արդեն միջազգային այլ խաղացողների շահեր կբախվեն, մասնավորապես՝ Ռուսաստանի, Թուրքիայի ու Իրանի: Այսինքն, իմ ենթադրությունն այն է, որ իրենք այդ հատվածներում պարզապես փորձելու են լավածություն ստեղծել, բայց ոչ առաջխաղացման կամ հարձակման անցնելու ճանապարհով, այլ սադրանքների միջոցով:

-Այս տարի Հայաստանի ներքաղաքկան դաշտում բավականին լարված էր, սակայն Ադրբեջանը կարծեց թե դրանից չօգտվեց և լուրջ վտանգներ չստեղծեց սահմանին: Որպես ոլորտի փորձագետ՝ ինչպե՞ս կգնահատեք իրավիճակը, արդյոք իրենց կողմում նկատվող հանդարտությունը ձեռք բերված օպերատիվ կապի արդյունք է, թե՞ այլ պատճառներ եք տեսնում:

-Իրականում մինչև Փաշինյան-Ալիև հանդիպումը և օպերատիվ կապի մասին խոսակցությունները սահմանային իրավիճակը բավականին հանգիստ էր՝ ի տարբերություն նախորդ տարիների: Դա բնորոշ է անցումային փուլերին, այսինքն, լարվածություն առաջացնելն էլ իր տրամաբանությունն ունի ադրբեջանական կողմից: Իրենք առայժմ փորձում են դիրքավորվել բանակցային գործընթացում: Եթե իրենք վերջնականապես համոզվեն կամ հասկանան, որ չեն կարողանում որևէ առավելություն ձեռք բերել բանակցային գործընթացում, կրկին գնալու են սահմանային լարվածության և սադրանքների ճանապարհով: Ես չեմ կարծում, թե այս իրավիճակը կարող է շատ երկար տևել: Պետք է փաստենք, որ Ադրբեջանը երբեք չի կատարում պայմանավորվածությունները կամ էլ միայն ժամնակավորապես կարող է կատարել: Առավել ևս նրանք երկկողմ պամանավորվածությունները խախտելու սովորություն ունեն: Ես կարծում եմ, որ ամեն դեպքում կարիք կա ավելի միջնորդական մեխանիզմներ հաստատելու, որոնք էլի երաշխիք չեն սադրանքները բացառելու համար, բայց ավելի բարձր է հավանականությւոնը, որ խախտումների գնալու դեպքում դրանք կֆիքսվեն: Խոսքը մասնավորապես վերաբերում է Վիեննայի ու Սանկտ Պետերբուգի 2016 թվականի համաձայնություններին, որոնցից Ադրբեջանն անընդհատ փորձում է խուսափել: Նրանք ամեն կերպ ցանկանում են ստորադասել այդ պայմանավորվածությունները կարգավորման հիմնական գործընթացին, թեև վերջինս էլ իր հերթին բխում է նման պայմանավորվածությունները պահպանելուց: Եթե դրանք չեն պահպանվում, մյուս պայմանավորվածություններն էլ բնականաբար չեն պահպանվի:

Կարծում եմ՝ մենք պետք է շարունակենք աշխատել համանախագահների հետ, որ նրանք Ադրբեջանին ստիպեն կատարել պայմանավորվածությունները, որովհետև հետաքննության մեխանիզմների տեղակայումն, ըստ էության, ԵԱՀԿ Մմինսկի խմբի համանախագահ երկրների մեխանզմն է՝ հետևելու լարվածությանն ու սադրանքներին, որի նախաձեռնողը գրեթե միշտ Ադրբեջւանն է:

-Վերջին շրջանի քննարկվող թեմաներից էր այն, որ Տավուշի հատվածում Ադրբեջանը պատրաստվում է սահմանապահ զորքեր տեղակայել: Կա կարծիք, որ հակառակորդը ռեզերվային ուժեր են կուտակում: Ինչպիսի՞ն է ձեր դիտարկումը:

-Այստեղ մի քանի հանգամանք կա, որոնցից մեկը հենց ռեզերվային ուժերի կուտակումն է: Ըստ էության, իրենք փոխարինում են բանակի մեկ բրիգադը սահմանապահ ծառայության ուժերով, ու այդ բիգադը՝ որպես ռեզերվային ուժ, կարող է հետ քաշվել: Դա տրամաբանկան ենթադրություն է և արժանի է ավելի խորը հետաքննության:

Մյուս ենթադրությունն այն է, որ իրենք փորձում են առհասարակ ցույց տալ, թե ադրբեջանական կողմը կառուցողական է տրամադրված հակամարտության կարգավորման գործընթացի նկատմամաբ, և փոխարինելով բանակի ուժերը սհամանապահ ծառայությամբ՝ իրենք գնում են լարվածության փոքրացման, թեև այդ հատվածը ամենավտանգավոր հատվածներից չէ:

Մյուս կողմից, եթե չեմ սխալվում, հայկական կողմը ոստիկանական ուժերին, որ պետք է հերթապահություն իրականացնեին սահմանին, նաև այդ հատվածում է տեղակայել: Այսինքն, միգուցե սա նաև պատասխան քայլ է Ադրբեջանի կողմից:

Առհասարակ, իրենք բավականին ուժեղացրել են իրենց սահմանապահ ծառայությունը, ու թեև այն զիջում է բանակին, բայց վերջին տարիներին մեծ ուշադրություն են դարձնում դրան: Պետական սահմանապահ ծառայության հրամանատարն էլ բավական ազդեցիկ դեմք է, և իր հեղինակությամբ մրցակցում է պշատպանության նախարարի հետ: Նույնիսկ ես չեմ բացառում, որ ներսում՝ երկու ուժային կառույցների միջև պայքար կա:

-Օրերս Արցախի պաշտպանության բանակի ղեկավար կազմում փոփոխություններ եղան: Ինչպիսի՞ն է կատարված փոփոխությունների վերաբերյալ Ձեր գնահատականը:

-Ես չեմ կարող գնահատական տալ, որովհետև ամենայն խորությամբ չեմ տիրապետում հրամանատարների մասնագիտական ունակություններին՝ բանակը ղեկավարելու առումով: Համենայն դեպս փոփոխությունը եղավ գոնե շտաբի պետին մեկ աստիճան բարձրացնելու միջոցով, և գենշտաբի նոր պետն էլ բավականին հարգված և մարտական ուղով անցած զինվորական է: Հետևաբար չեմ կարծում, թե կարդինալ փոփոխություններ կինեին:

Ընդհանուր առմամբ, իմ տեսակետն այն է, որ բանակը միշտ պետք է զերծ մնա ներքաղաքական զարգացումներից, ու կարծում եմ՝ այդ ուղղությամբ պետք է շարունակել աշխատել:

Լրահոս

Ամենաընթերցվածը

Նմանատիպ նորություններ