Հովհաննես Թումանյան - Նրան

Ես ուզում եմ, որ ինձ նման
Էլ չըսիրեր մեկը քեզ,
Բայց ասեին միաբերան,
Թե դու, իրավ, հրեշտակ ես։

Կարդալ Ամբողջը

Մշեցի տատս

am
mseci-tats

Փետրվարը Շիրակի մարզում և, մասնավորաբար, հյուսիսում` Աշոցքում, հայտնի է որպես բքառատ ամիս: Երբ ձյան հաստ շերտն ու քամին դիմադրում են իրար և երեկոյան լսելի է լինում քամու ուժգին ոռնոցը, հուշերս ինձ տանում են դեպի իմ տաքուկ մանկություն…

Ձմռան և ամռան ամիսներին, առանց կանոնից շեղման, լինում էի մայրական տատիս տանը` Աշոցքում: Փոքրիկ գյուղը` Վարդաղբյուրը, որը տեղակայված է սարալանջի փեշին` միջպետական Գյումրի Բավրա ճանապարհի հենց եզրին, աշխարհագրորեն հայտվել է ճանապարհային հանգույցի կենտրոնում:

Մշեցի տատս, ում ծնողները Մուշից գաղթելով հասել էին Թիֆլիս, ապա Ղարախաչի սարերով իջել Ղուկասյանի շրջան (այժմ` Աշոցք), սարի տակ ծվարած գյուղերից մեկում տուն ու օջախ էին ստեղծել, ունեցել տասներկու զավակ` վեց տղա և վեց աղջիկ:

Տատս որքան փոքրամարմին ու կարճահասակ էր, դրան հակառակ մեծ սրտի ու հոգու տեր, անսահման բարի ու ձեռնբաց` մշեցուն հատուկ խոսքուզրույցով, ադաթով ու նիստուկացով կին էր: Աննկարագրելի հյուրասեր ու մարդամոտ, ինչ եփում, թխում էր` միշտ ահռելի շատ քանակով: Գիտեինք ինչո՞ւ. հյուրերին հյուրասիրելու, պարզապես իր դռնով անցնող համագյուղացիների, ծանոթ ու անծանոթ մարդկանց գրպանները լցնելու համար:

1800-ականների գետնափոր մի կառույց էր տատիս թոնրատունը, երդիկով, առանց պատուհանների, մխից սևացած պատերով, բայց միշտ լիքը ամբարներով ու կճուճներով: Ինքը հացատուն էր ասում, որտեղ էլ ամեն շաբաթ մեծ տաշտերով հացի խմոր էր հունցում:

Տատս հունցում էր հացի խմորը առանձնահատուկ աշխուժությամբ, ընթացքում մեզ իր պատմություններով հմայում, խմորը ճըթճըթում էր իր ձեռքի տակ, ավարտին` պարտադիր խաչ էր հանում խմորի երեսին ու մտովի աղոթք մրմնջում, որն այդպես էլ բարձրաձայն չասաց, որ երբևէ լսեինք: Ապա խմորը նույն չափով ու զանգվածով գնդում էր ու հավասարաչափ շարում <<խոնչայի>> վրա (փայտե կլոր սեղան): Ինձ միշտ թվացել է, թե տատս անտեսանելի օղակ ունի, որի միջով անցկացնում է հացի հարյուրավոր գնդերը, որոնք այդքան համաչափ էին ստացվում: Հացի, խմորի, անգամ փշրանքի նկատմամբ մեծագույն հարգանք ուներ և դա փոխանցում էր մեզ:

Երբ առաջին լավաշն էր խփում թոնրի շրթին, կրկին իր աղոթքն էր մրմնջում: Տատիս հացի հոտն ու համն ուրիշ էր, բայց գիտեինք, որ պետք է լուռ սպասեինք մինչև յոթերորդ հացը կհաներ թոնրից, դրանից հետո նոր միայն կճուճներից հանում էինք կանաչած պանիրն ու վայելում թարմ հացն ու համով պանիրը:

Հացից հետո բոքոն էլ էր թխում թոնրում, հետո ճմուռ էր անում` տաք-տաք բոքոնները ճմռում էր, լցնում հալած յուղի մեջ և ստիպում, որ անպայման պիտի ուտենք, քանի դեռ տաք է: Ապա գաթայի տաշտն էինք բերում, դրանք էլ մեկ առ մեկ տատս իջեցնում էր թոնիրը, հետո հանում, սրբում գաթայի պսպսղացող ու վարդագույն «երեսը», մի երկու սիրուն խոսք էր ասում գաթաներին ու շարում տաշտի մեջ` հովանալու, իրար հաջորդելով աղի ու քաղցր խորիզներով նխշուն գաթաները: Այդպես, ինչ անում էր` շատ ու սրտով:

Ձմռան ամիսներին, երբ թիփին (բուքը) լցնում էր ճանապարհը և միջպետական ճանապարհին մեքենաները մնում էին ձայն հաստ շերտի տակ, տատս, երբ իմանում էր, որ ճամփեն էլի փակվել է, շտապում էր գոգնոցը հանել, արագ փնտրում էր հաստ շալն ու գլխաշորի կապերը թարմացնելով` դուրս գալիս ոռնացող բքին ընդառաջ: Երբ բողոքում էինք, թե` լավ էլի, տատ, հերիք է, ամբողջ օրը մարդ ես բերում, հոգնում ենք շահել-պատվելով` սաստում էր.

-Ղոնախն Աստծունն է, բալա ջան. էլ չըսեք ըդման բան:

Ու այդպես տատս բոլոր ղոնախներին բերում էր գյուղ, մի մասին իր տանը հյուրընկալում, մի մասին համագյուղացիների տներում տեղավորում, որի տանն ինչի պակասություն կար, լցնում էր իր մեծ ու խորը տաշտերն ու գյուղի ջահել տղերքի հետ ուղարկում, որ ղոնախները հաց ուտեն, տաքանան, քնեն, մինչև լույսը կբացվեր` ճանապարհներն էլ հետը:

Երբ տատս մահացավ, բոլորն ասում էին` «հացով կին» էր. ես տատիս թոնրածուխ հացատունը, թոնիրը, լավաշն ու գաթաները, մրմջացող աղոթքն ու ղոնախին հարգելն ու պատվելն եմ ասոցացնում այդ երկու բառի հետ…

ԼԻԶԱ ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

Լրահոս

Ամենաընթերցվածը

Նմանատիպ նորություններ