Իմաստուն ու հասուն ազգերը, իրենց ունեցած տաղանդների վրա ինչքան էլ առատ-առատ ծախսեն, լավ են իմանում, որ այսուամենայնիվ, շատ էժան գնով շատ թանկ բան են ձեռք բերում:
Հովհաննես Թումանյան

Թուրքիան կարծեց, թե ծովը ծնկներից է

tourqian-karcec--te-cove-cnkeric-e

Կար ժամանակ, երբ Թուրքիայի պաշտոնատար այրերը տարբեր առիթներով տարբեր տեղերում ի լուր ամենքի հայտարարում էին, թե Թուրքիան այն երկիրը չէ, որի հետ կարելի կլինի խոսել սպառնալիքների լեզվով։ Ոչ վաղ անցյալում այդպիսի խոսքեր Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հասցեագրում էր ԱՄՆ-ին, արտգործնախարար Մևլութ Չավուշօղլուն՝ Եվրոպային։ Ստացվեց այնպես, որ մինչ թուրքական իշխանությունները զբաղված էին իրենց սպառնացողների դեմ ուղղված ակտիվ հռետորաբանությամբ, նույն Եվրոպան և նույն ԱՄՆ-ն սկսեցին Թուրքիայի հետ արդեն պատժամիջոցների լեզվով խոսել։ Ինչու՞ և ինչպե՞ս դա պատահեց։ Օրեցօր ավելի պարզ է դառնում, թե ինչու և ինչպես։

 

Ռուս-թուրքական ռազմատեխնիկական գործարքի կայացման ու սեփական օդուժի զինանոցը ռուսական զենիթահրթիռային S-400 համակարգերով համալրելու համար Անկարան պատրաստ եղավ զոհաբերել ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունների «խաղաղ արշալույսները»։ Կիպրոսի ջրերում ապօրինի հորատումներով բնական գազի պաշարներ հայտնաբերելու համար Անկարան պատրաստ եղավ զոհաբերել Եվրամիության հետ հարաբերությունների որակը։ Չպետք է կարծել, որ սրանք Անկարայի միամիտ սայթաքումներն էին։ Ամենևին։ Երկու դեպքում էլ գործել է հստակորեն գիտակցված ընտրությունը։ Եվ ահա հիմա Թուրքիան դեմ հանդիման է իր ընտրության հետևանքների մոտալուտությանը։

 

Ըստ Պենտագոնի՝ հուլիսի 31-ից մեկնարկելու է ամերիկյան նոր սերնդի F-35 մարտական օդանավերի արտադրության և մատակարարման ծրագրից Թուրքիային հեռացնելու գործընթացը։ Թուրք օդաչուները, որոնք մինչ այժմ գտնվում էին ԱՄՆ-ում և վերապատրաստում անցնում, հուլիսի 31-ին հրաժեշտ կտան ԱՄՆ-ին։ Ենթադրվում է, որ այդ ծրագրից դուրս մնալու հետևանքով Թուրքիան կկրի մոտ 9 մլրդ դոլարի վնաս։ Թուրքական ընկերությունները F-35-երի համար պետք է արտադրեին 900 անուն մասեր, բայց հիմա այդ գործառույթն արդեն կիրակակացնեն ամերիկյան ընկերությունները։

 

Վաշինգտոնի տևական հորդորներն անտեսելու և ռուսական S-400-ներից այդպես էլ չհրաժարվելու համար Թուրքիան թիրախավորվում է նաև ԱՄՆ-ի Սենատի կողմից։ Հանրապետական սենատորները ներկայացրել են Թուրքիայի դեմ պատժամիջոցներ կիրառելու օրինագիծ։ Օրինագծում նշվում է, որ Թուրքիայի կողմից S-400-ների գնումը սպառնալիք է ստեղծում ԱՄՆ-ի անվտանգության համար։ Նույնիսկ պահանջվում է վերանայել ՆԱՏՕ-ում Թուրքիայի անդամության հարցը  և այդ նպատակով կոչ է արվել հատուկ ժողով գումարել։

 

Թուրքիան առայժմ չունի ամերիկյան ճնշումներին ու պատիժներին արդյունավետորեն դիմագրավելու շոշափելի ռեսուրսներ։ Միայն կարողանում է հակադարձումներ անել F-35-ի փոխարեն ռուսական Ս-57 մարտական օդանավեր գնելու թափանցիկ ակնարկներով։ Իսկ F-35-ի համատեղ արտադրության ծրագրի փոխարեն էլ հայտարարում է, թե կփորձի մասնակցել կործանիչների արտադրության եվրոպական նախագծերին։ Որպես այլընտրանք Թուրքիան հույս ունի մասնակցել Գերմանիայի, Ֆրանսիայի և Իսպանիայի համատեղ նախագծերին։

 

Ամերիկյան պատժամիջոցների հետևանքների ծանրությունը հաղթահարելուն անընդունակ Թուրքիան դեռ մյուս կողմից էլ ստիպված է դիմակայել եվրոպական պատժամիջոցներին՝ կապված Կիպրոսի տնտեսական գոտում անօրինական հորատումների հետ։ Արդեն դադարեցվել են բանակցություններն օդային փոխադրումների շուրջ և չեղարկվել են ԵՄ-Թուրքիա բարձր մակարդակով մի շարք խորհրդակցություններ։ Բացի այդ կրճատվելու են Թուրքիային տրամադրվելիք ԵՄ-ի ֆինանսական օգնության ծավալները, իսկ եվրոպական ներդրումային բանկն էլ վերանայելու է իր վարկային գործունեությունը Թուրքիայում։

 

Բոլոր այս պատժամիջոցներն իրենց շղթայական հետևանքներով դեռ լրջագույն հարվածներ են հասցնելու Թուրքիայի տնտեսությանը և գեոքաղաքականությանը։ Եվ այս ամենը զուտ այն պատճառով, որ Էրդողանը հանդգնել էր մտածել, թե ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիան կարող է հեշտ ու հանգիստ ռուսական հրթիռային համակարգ գնել ու վայելել։ Կամ Եվրամիության անդամ դառնալ ձգտող Թուրքիան կարող է հեշտ ու հանգիստ ներխուժել ԵՄ անդամ երկրի ափամերձ ջրեր ու բնական գազի պաշարներ փնտրել։ Այս ամենը սոսկ այն պատճառով եղավ, որ Թուրքիան կարծեց, թե ծովը ծնկներից է։

Լրահոս

Ամենաընթերցվածը

Նմանատիպ նորություններ